Marty Bax in Financieel Dagblad FDPersoonlijk Cultuurbijlage, Zaterdag 19 augustus 2006


Vakantiemythes

Vakantie is een met stress overladen gebeurtenis geworden, meer opgave dan rustpunt. Kunstenaar Adriaan Nette legt de mechanismen van de vrijetijdseconomie onder de loep in zijn vakantielaboratorium. Een verblijf als proefkonijn is een ervaring op de grens van studie en parodie.

Fijn op vakantie geweest? Vertel eens, spannende dingen beleefd? Niet?! Goh. Nou, volgende keer beter. De teneur is duidelijk: niets beleefd is geen vakantie. Tegenwoordig is de vakantie de periode van de ultieme ervaring. In zo kort mogelijke tijd.
En hoog scoren als je terugkomt met je verhalen. Rafting in Afrika, duiken op de Great Barrier Reef, oog in oog staan met een beer in een Amerikaans nationaal park, en ik was dit keer he-le-maal alleen op de Chinese Muur! Het is de kunst om in de vakantie zoveel mogelijk zintuigen op scherp te stellen, want elk moment zonder kicks is een verloren moment van kostbare tijd. Gingen we vroeger een- of tweemaal met vakantie, nu doen we dat met z’n allen steeds vaker. Weekje weg, midweekje weg, weekendje weg, weekendje winkelen in een ander werelddeel, dagje uit naar een pretpark, de ultieme ‘gethematiseerde vakantieomgeving’. Druk, druk, druk met het vergaren kicks.

Soms heb je een kunstenaar nodig om je van deze hele vakantiekermis bewust te maken. In de folderwand van de VVV in Burgh-Haamstede in Zeeland steekt deze zomer een folder van de Bewaerschole, het plaatselijk experimenteel kunstcentrum. Het wilde scoren – ha, daar is het woord weer – met een aansprekend project voor de vakantie, en is toen gestuit op de kunstenaar Adriaan Nette. De folder die hij voor zijn project maakte, ziet er professioneel uit en bevat de juiste VVV-turbotaal voor een vakantiefolder.
Het prijst de historische A-lokatie van het ‘luxe resort’ aan - voor de gelegenheid omgedoopt in Vak®Lab, een kwinkslag naar de modieuze ‘branding’ van projecten - en weidt uit over de accommodatie en het verblijfsarrangement, tot en met de vetgedrukte kreet ‘beperkt plaats beschikbaar, dus snel boeken!’. In de voorgevel van het kunstcentrum, prominent op de omslag van de folder, is in neonletters de spreuk ‘GIJ ZULT U VERMAKEN’ gemonteerd, als een christelijk gebod. In de folder staan activiteiten aangekondigd als ‘aerobics’ – nog begrijpelijk – en het veel minder begrijpelijke ‘neurobics’. Bij het lezen van de bolle taal over fun-cultuur en het zien van historische afbeeldingen van menselijke proefkonijnen en apparaten denk je dan toch eindelijk: dit moet een grap zijn. Of is dit echt wat de vakantieganger in Vak®Lab te wachten staat?



Ziekenhuisbedden
Maar het project DKVVV, de afkorting van De Kunst Van Vakantie Vieren, is ‘serious business’. Nette heeft al veel vergelijkbare projecten gedaan, waarbij de gewone mens medespeler is in bewustwording. Zo organiseerde hij afgelopen voorjaar het project ‘Aarde van de Gaarde’ met de bewoners van een afbraakwijk in Den Haag. Maar er zijn ook projecten geweest die qua
streven en inhoudelijke vormgeving dichter liggen bij DKVVV. Zo hield Nette ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van de psychiatrie in Limburg de zogeheten PAC-sessies. Hij diende de patiënten het fictieve medicijn ‘Pro-Auto-Conceptie’ (PAC) toe en hield vervolgens veertig minuten durende ‘mentale sessies’. De achtergronden van de ‘patiënten’
waren niet bekend. Achteraf bleek dat hij niet alleen echte patiënten had ‘behandeld’, maar ook medewerkers.

De psychologische, gedistantieerde aanpak van zijn onderzoeksobjecten is de ijzersterke kant van Nettes kunstenaarschap. Hij is een kunstenaar die een filosofische kijk op het leven combineert met een grenzeloos gevoel voor humor, die heel goed observeert en
luistert en die inspeelt op wat hem in woord en beeld wordt aangereikt. Hij is een ‘ aangever’, die anderen laat zeggen wat ze denken en waar ze voor staan, en die dat vervolgens spiegelt, waardoor nieuwe beelden ontstaan, innerlijk en uiterlijk. Niets heeft voor hem een vaststaand antwoord, want antwoorden zijn altijd anders en onverwacht, en ze roepen nieuwe vragen op. Elk project van hem kenmerkt zich daarom door verrassingen onderweg en open einden.

Het ontstaan en de vorm van het project DKVVV volgen helemaal deze lijn. ‘Toen ik door de Bewaerschole werd uitgenodigd, wist ik nog helemaal niet wat ik zou gaan doen’, vertelt Nette. ‘Maar dat klassieke, serene gebouwtje vond ik meteen indrukwekkend.
Het stamt uit 1873 en werd gebouwd door een herenboer, als kleuterschool voor de kindertjes van zijn arbeiders. Ik wilde daarom verder gaan op de cultuur van de plek: het beeld van Haamstede, de vakantie en de overspannen ideeën daaromheen, en de bewaarschool. Toen ik in de foto de spreuk ‘GIJ ZULT U VERMAKEN’ boven de deur monteerde, veranderde het
gebouw totaal van karakter. Het kreeg daardoor iets heel strengs. Het idee van een laboratorium was geboren.’

Dit idee wordt versterkt doordat de vier de gasten die Nette per weekend ontvangt, slapen in een van de Spartaans ingerichte ruimten met heuse ziekenhuisbedden. ‘Dat geeft aan hoe een project bij mij vanuit het niets groeit. De vluchtelingenorganisatie
DPA bleek in het dorp zo’n honderd bedden opgeslagen te hebben, klaar voor transport naar Afrika, en daar mocht ik er vier van lenen. Het plaatselijke Hotel Bom sponsort de schone lakens, en bakker Sonnemans de verse broodjes.’ Maar er was uiteraard nog
meer subsidie nodig. Dus stelde Nette, besmuikt spelend met de begrippen ‘nieuws’ en ‘succes’, een officieel persbericht op, en stuurde dit bij wijze van subsidieaanvraag naar het Prins Bernhard Cultuurfonds. Het project werd vervolgens gehonoreerd als het meest verrassende project van Zeeland 2006.




Pretposes
Vakantiegangers die een weekend lang voor onderzoeksobject spelen, krijgen een all-inclusive vakantie van Nette. Alleen moeten ze wel één avond zelf koken (de andere avond doet Nette dat). En op een avond zit een lokale gast aan die wat over Haamstede vertelt. ‘Zo appelleer ik aan de vakantiefictie dat je contact hebt met de lokalo’s, alleen hier is dat daadwerkelijk zo. En het idee van amusement zit er ook in.’

De vakantieganger komt in Haamstede niet onvoorbereid, zoals dat bij de snelle vakantieboekingen gaat. Zodra iemand zich aanmeldt, begint Nette een e-mail correspondentie. Er wordt dan vaak gevraagd: wat moeten we doen, wat zijn de opdrachten?
Die vragen komen natuurlijk voort uit de formuleringen in de folder. Daarin staat dat gebruik wordt gemaakt van ‘feitelijke en/of nagebootste situaties’, en van standaard‘thrills & kicks, geheel in de lijn van de hedendaagse vakantiecultuur. En waar het
‘echte’ ontbreekt, schakelen we over op zgn. staged-authenticity’. Waarop Nette dan, ongetwijfeld tot verbazing van de door de folder pregeconditioneerde aanvrager, terugmailt: wat kunnen we doen? ‘Op deze manier krijg ik een beeld binnen van de persoon die de
vakantie geboekt heeft. Het stimuleert de persoon ook om zich in te leven. De vakantie begint dus eigenlijk al bij de boeking.’ De vragenlijsten die de vakantiegangers per e-mail invullen, komen vervolgens achter hen boven hun ziekenhuisbed te hangen. Als de status in het hospitaal.



Nette zit vol met interessante beschouwingen, waaruit blijkt dat zijn empathische verbazing over de mens groot is, en dat vakantie in Vak®Lab vooral bestaat uit observeren en reflecteren. ‘Die vermelding van de A-lokatie in de folder klopt ook nog’, zegt Nette geamuseerd. ‘We kijken hier uit op het kasteel. Daar komt bij tijd en wijle een gesoigneerde heer uit, die een hoes optilt, waaronder een luxe sportauto vandaan komt. Dat zijn dus onze buren! We zitten op stand! En dat geluid van die optrekkende auto, prachtig. Maar die schijn bedriegt ook, want om de eindjes aan elkaar te knopen als kasteelheer moet hij wel elke donderdag zijn tuin openstellen voor het publiek. Dan gaan vakantiegangers dus rondlopen met het idee dat ze in een kasteel wonen. ’

Hoogtepunt van de vakantie in Vak®Lab is de groepsfoto. Een dergelijke foto, pretpose in Nettes idioom, krijgt enigszins mythische proporties, want hij vormt soms de enige brug naar de vakantieherinnering of de medevakantiegangers. ‘Ik laat altijd de groepsfoto
door iedereen apart regisseren’, vertelt Nette, ‘en het resultaat is elke keer weer verrassend. Zo vond de één het toepasselijk om, nota bene met de rug naar de camera, op de leuning van een bankje te gaan staan en over de muur van het kasteel te kijken. Iemand
anders werd getroffen door een dorpstuin met allerlei bric-à-brac beelden erin en een bord ‘Ranch-West’ erboven.’

Nette staat zelf ook op de foto’s. Altijd gehuld in witte jas. ‘Dat is de show’, grapt de kunstenaar. ‘Die jas hoort bij mijn lab-imago op dat moment. Ik heb hem vaak uit, hoor. Maar als er iets gebeurt wat ik belangrijk vind, trek ik hem gauw even aan. Die representatie oogt beter. Het gaat tenslotte over het scheppen van beelden: toekomstbeelden. Of anders gezegd, om toekomstige herinneringsbeelden.’

Marty Bax


'De gesprekken lijken te gaan over hoe je met de werkelijkheid omgaat en wat je eigen rol hierin is' Gast Bianca Runge

DKVVV® Vakantie-video-clipje De Bewaerschole

DKVVV® Vakantiefoto's ..... meer

DKVVV® Vakantievragen 'Is men onder het motto '‘het moet leuk zijn’ op jacht naar ultieme ‘zijnservaringen?' .....meer

DKVVV® Vakantiefolder 'die zich heeft gespecialiseerd in het (non-) specifieke van zintuiglijke beleving.' .....meer

Het bestuur van het Prins Bernhard Cultuurfonds Zeeland heeft de Stimuleringsprijs 2006 toegekend aan..... meer